17 Juli: International Criminal Law Day: hoe om te gaan met de MH17 ramp?

Op 17 juli 2002 trad het Statuut van Rome van het Internationaal Strafhof in werking. Sindsdien staat 17 juli internationaal bekend als International Criminal Law Day. Op 17 juli 2014, vandaag precies een jaar geleden, vond de MH17 ramp plaats. Hoe dient hier nu internationaal strafrechtelijk mee om te worden gegaan?

Eerder deze week werd bekend dat Nederland het voornemen van Maleisië om een resolutievoorstel in te dienen inhoudende het oprichten van een VN-tribunaal om de personen verantwoordelijk voor de MH17-ramp strafrechtelijk te vervolgen, zal steunen. Een dergelijk tribunaal zou in lijn staan met eerdere opgerichte tribunalen door de VN-Veiligheidsraad, zoals de tribunalen voor het Voormalig Joegoslavië en Rwanda. De kans dat een dergelijke resolutie zal worden aangenomen is klein, aangezien Rusland al heeft aangegeven een dergelijke resolutie te blokkeren. Maar is een dergelijk tribunaal nu echt nodig?

Onder de slachtoffers van de MH17 ramp bevinden zich burgers van Nederland en Australië. Beide landen zijn lid van het Internationaal Strafhof en zouden aan de aanklager van dit Strafhof kunnen vragen om deze zaak te onderzoeken. Hoewel er wel een aantal hobbels te nemen zijn, is het Internationaal Strafhof bij uitstek het internationaal strafrechtelijk orgaan om dit te onderzoeken.
Het dient onderzocht te worden of het neerhalen van de MH17 een misdrijf tegen de menselijkheid en/of een oorlogsmisdrijf is. Deze misdrijven en het onderzoek daarnaar vallen onder de jurisdictie van het Strafhof. Het volgende aspect waar rekening mee dient te worden gehouden, is dat het Internationaal Strafhof alleen over gaat tot een onderzoek of vervolging wanneer een Partij Staat niet bij machte is om het onderzoek te verrichten. Gezien de internationale spanningen in het gebied van Oekraïne en de vraag in hoeverre Nederlandse overheidsfunctionarissen op buitenlands grondgebied hun bevoegdheden kunnen uitoefenen, is het de vraag in hoeverre Nederland daadwerkelijk voldoende in staat wordt gesteld om een volledig onderzoek te verrichten ook al leidt Nederland het internationale joint investigation team. We zijn inmiddels een jaar verder en het is nog steeds onduidelijk in welk stadium het strafrechtelijk onderzoek is. Ook hiervoor geldt dat Nederland in een positie verkeerd dat zij het Internationaal Strafhof om hulp kunnen vragen.

De grootste hobbel zit hem echter in de uitoefening van de rechtsmacht van het Strafhof. Onderzoek zal moeten worden verricht in Oekraïne zelf. Oekraïne is echter geen lidstaat van het Statuut van Rome en heeft de rechtsmacht van het Internationaal Strafhof alleen erkend voor de misdrijven die in het eigen land zijn begaan in de periode van 21 februari 2013 tot 22 februari 2014. De MH17 ramp valt aldus buiten deze periode.
Maar ook als een land geen Partij is van het Statuut, kan nog steeds onderzoek worden verricht, als de Staat maar meewerkt. De regering van Oekraïne zou conform artikel 12 lid 3 van het Statuut van Rome een verklaring kunnen afgeven bij de Griffier van het Strafhof, waarbij zij aangeven dat zij de uitoefening van de rechtsmacht van het Strafhof aanvaarden tot het desbetreffende misdrijf. 

Een dergelijke verklaring zou te verwachten zijn gezien de positie van de regering van Oekraïne; zij stellen zich meewerkend op tegenover Nederland om onderzoek te verrichten en willen ook dat de verantwoordelijken worden berecht. We hebben echter te maken met een lastig te bereiken grondgebied. Leden van het Internationaal Strafhof zullen in dit gebied wellicht eerder als neutraler worden gezien door de rebellen die het gebied beheersen. Dat zou kunnen leiden tot eerder en beter resultaat. Maar tot dusverre is een dergelijke verklaring niet gekomen? Waarom niet? Heeft dat met politiek te maken? Terwijl het afleggen van een dergelijke verklaring zoveel makkelijker is dan het oprichten van een apart tribunaal, dat eigenlijk niet nodig is. Bovendien wordt met het oprichten van weer een apart tribunaal wederom de macht van het Internationaal Strafhof uitgehold. 

Een jaar na de ramp, op dezelfde dag als International Criminal Law Day, moeten we kijken naar de mogelijkheden die op 17 juli 2002 zijn ontstaan. Geef aldus het Internationaal Strafhof de ruimte en de kans om deze zaak te onderzoeken aangezien hier het Strafhof voor is opgericht

Diantha van Eijsden